Vakıflı Köyü (Türkiye'nin Son Ermeni Köyü)

Vakıflı, Hatay'ın Samandağ ilçesinde, Musa Dağı'nın (Musa Dağ) denize dik inen yamaçlarında, Akdeniz'e ve Samandağ ovasına bakan bir yerleşimdir ve bugün Türkiye'nin yaşamayan değil, gerçekten yaşayan tek Ermeni köyü olma özelliğini taşır.

Tarihçe: Musa Dağı ve 1915

Köyün öyküsü, 1915'te Musa Dağı çevresindeki altı Ermeni köyünün halkının dağa çıkarak yaklaşık elli üç gün süren direnişiyle ve ardından Fransız gemileriyle tahliyeyle özdeşleşmiştir; bu olay Franz Werfel'in dünyaca ünlü 'Musa Dağ'da Kırk Gün' romanına konu olmuştur. 1939'da Hatay Türkiye'ye katılınca çevredeki diğer köylerin nüfusu Lübnan'a göç etmiş, yalnızca Vakıflı halkı toprağında kalmayı seçmiştir.

Bugünkü Köy ve Kilise

Bugün köyde yaklaşık 130 kişilik bir Türkiye-Ermeni cemaati yaşar; nüfus yaz aylarında İstanbul'dan gelen akrabalarla belirgin biçimde artar. Köyün mimari çekirdeğini, taş örgü duvarlı geleneksel evler, dar sokaklar, taş teraslar ve tepedeki 1895-1910 arasında inşa edilen Surp Asdvadzadzin (Meryem Ana) Ermeni Kilisesi oluşturur; kilise 1990'larda restore edilmiş, 6 Şubat 2023 depremlerinde hasar görmüş ve titiz bir onarımın ardından 17 Ağustos 2024'te yeniden ibadete açılmıştır.

Gastronomi ve Otantik Yaşam

Ziyaretçiler için köyün asıl cazibesi, bu yaşayan kültürel dokunun kendisidir: bölgenin tek AB sertifikalı organik tarım kooperatifi burada kurulmuş, portakal ve narenciye bahçeleri, defne, zeytin ve bağlar köy ekonomisinin temelini oluşturmuş, kadın kooperatifi ise portakal-mandalina reçeli, ev şarabı, salça ve turşu üreterek köyün adını duyurmuştur.

Ziyaret, Ulaşım ve Öneriler

Acentaların Vakıflı'yı tercih etmesinin nedeni, tek bir noktada tarih, inanç, gastronomi ve otantik köy yaşamını bir arada sunmasıdır; deprem sonrası Antakya merkezinin ağır hasar görmesiyle turlar giderek Samandağ eksenine kaydığından Vakıflı'nın önemi daha da artmıştır. Ortalama ziyaret süresi kilise, köy sokakları, kooperatif satış noktası ve manzara terası için 60-90 dakikadır; genellikle Titus Tüneli, Beşikli Mağara ve Samandağ kumsalıyla aynı gün gezilir. Fotoğraf için en güçlü kareler kilise cephesi ve çan kulesi, taş evlerin arasından görünen deniz manzarası ve teraslardaki narenciye bahçeleridir. Köye ulaşım Samandağ merkezinden yaklaşık 5-7 km'lik dar ama asfalt bir yoldan sağlanır; küçük ve orta boy araçlar köy girişine kadar çıkabilir, büyük tur otobüsleri genellikle köy altındaki geniş alanda park eder ve ziyaretçiler kısa bir yürüyüşle çıkar. Eğimli ve taş döşeli sokaklar nedeniyle engelli erişimi sınırlıdır; tekerlekli sandalye kullananlar için kilise avlusu ve alt kesimler daha uygundur. En uygun ziyaret dönemi, narenciyenin çiçek açtığı ve havanın ılıman olduğu ilkbahar (nisan-mayıs) ile hasat kokularının duyulduğu sonbahardır (ekim-kasım); yoğun sezon ise cemaatin köye döndüğü yaz ayları ve Meryem Ana yortusunun kutlandığı ağustos ortasıdır. Tavsiye edilen rota, önce kiliseyi ve avlusunu gezmek, ardından kooperatif dükkânından reçel-şarap tadımı yapmak, köy sokaklarında yürüyerek deniz manzaralı terasa çıkmak ve Musa Dağı'na doğru kısa bir doğa molasıyla günü tamamlamaktır.