Seleukeia Pieria Antik Kenti (Çevlik)

Seleukeia Pieria, İskender'in ardıllarından Seleukos I Nikator tarafından MÖ 300 dolaylarında kurulan ve Seleukos İmparatorluğu'nun başkenti Antiokheia'nın (bugünkü Antakya) deniz kapısı olarak hizmet veren antik liman kentidir.

Tarihçe

Bugün Samandağ'ın yaklaşık 7 kilometre kuzeybatısındaki Çevlik köyünde, Musa Dağı (Nur Dağları) eteklerinde denize bakan geniş bir açık hava sit alanı olarak varlığını sürdürür. Adını, kurucunun kendi Yunan anayurdundaki dağ ile deniz arasına sıkışmış Pieria bölgesine benzettiği coğrafyadan alır. Kent, Seleukoslar ile Ptolemaioslar arasında defalarca el değiştirmiş, MÖ 219'da Antiokhos III tarafından kalıcı biçimde geri alınmıştır. Hıristiyan geleneğinde de özel bir yeri vardır: Havari Pavlus ile Barnabas ilk misyonerlik yolculuğuna bu limandan yelken açmıştır (Elçilerin İşleri 13:4).

Mimari ve Eserler

Sitin mimari dokusu üst ve alt şehir olarak ikiye ayrılır; surların çevrelediği üst kent yaklaşık 13 kilometrelik bir çevreye yayılır. Görülebilen kalıntılar arasında nekropol, tiyatro, iç kale, tapınak temelleri, sütun kaideleri, Roma lahitleri ve sur duvarları yer alır; ayakta kalan yapıların büyük bölümü Roma dönemine tarihlenir. Kentin en görkemli eseri, Vespasianus-Titus Tüneli olarak bilinen, tümüyle kayaya oyulmuş yaklaşık 1.350-1.400 metrelik su tüneli ve kanal sistemidir. İmparator Vespasianus (MS 69-79) tarafından, dağdan inen sel sularını limandan uzaklaştırıp limanın dolmasını önlemek amacıyla emredilmiş, çalışmalar oğlu Titus döneminde (79-81) yoğunlaşmış, kitabelere göre Antoninus Pius döneminde (138-161) tamamlanmıştır. Tarihçi Flavius Iosephus'a göre tünelde Kudüs'ün düşüşünün ardından getirilen Yahudi esirler çalıştırılmıştır. Tünelin hemen yanında Beşikli Mağara adıyla bilinen, kayaya oyulmuş çok katlı Roma nekropolü uzanır.

Ziyaret ve Ulaşım

Acentaların Hatay programlarında Seleukeia Pieria'yı tercih etmesinin nedeni, tek bir durakta hem antik mühendislik hem de doğa yürüyüşü deneyimini birleştirmesidir; tünelin içinden yürünen 1,3 kilometrelik güzergâh, ziyaretçiye kaya duvarları arasında sinematik bir deneyim yaşatır. Ortalama ziyaret süresi tünel ve mağara dahil 60-90 dakikadır. Rehberli turlarda genellikle Antakya eski şehir ve Harbiye şelalelerinden sonra, öğleden sonra bloğunda gezilir ve gün batımına doğru Samandağ sahiline bağlanır. Çevrede Titus Tüneli, Beşikli Mağara, Samandağ kumsalı, Vakıflı Köyü ve Aziz Simeon Manastırı bulunur. Kayaya oyulu Vespasianus-Titus kitabesi, tünel ağzındaki ışık-gölge oyunu ve denize açılan kanal ağzı en çok tercih edilen fotoğraf noktalarıdır. Şubat 2023 depreminin ardından bir süre kapalı kalan ören yeri yeniden ziyarete açılmıştır; güncel açık/kapalı durumunu ve saatleri gitmeden önce teyit etmek önerilir.