Silvan Ulu Camii

Silvan Ulu Camii, Diyarbakır'ın Silvan (tarihî adıyla Meyyâfârikîn / Farkin) ilçesinin merkezinde yükselen, Anadolu Türk cami mimarisinin en erken ve en görkemli örneklerinden biridir.

Tarihçe

İbnü'ş-Şeddâd'ın kayıtlarında 1031 tarihli bir camiden, Nâsır-ı Hüsrev'in ise 1046'da avlulu bir mabetten söz etmesi bu noktada çok daha eski bir ibadet geleneğine işaret eder; ancak bugüne ulaşan yapı, kubbe kasnağındaki kitabeye göre Artuklu Emîri Necmeddin Alpı bin Timurtaş tarafından 1152-1157 yılları arasında inşa ettirilmiştir. Kıble duvarındaki 1227 tarihli kitabe, Eyyûbîler döneminde yapılan onarım ve eklemeleri belgeler; bu dönemde eklenen mihrap nedeniyle cami halk arasında "Selâhaddîn-i Eyyûbî Camii" olarak da anılır ve iki isimle birden tanınması, kentin Artuklu ile Eyyûbî katmanlarını üst üste taşımasının en somut kanıtıdır.

Mimari Özellikler

Beyaz kalker taşından örülen yapı, dikdörtgen bir plana; mihraba paralel dört sahna ve mihrap önünde döneminin en geniş taş örtülerinden biri sayılan büyük bir kubbeye sahiptir. Yaklaşık 10,80 metre çapındaki mihrap önü kubbesi, dıştan basık ve piramidal bir külahla örtülüdür; kıble duvarındaki dört ayrı mihrap ise camiyi Anadolu'da alışılmadık kılan en dikkat çekici özelliğidir. Kuzey cephesindeki taş süslemeler, yapının en özenli bölümüdür. Silvan Ulu Camii, plan kurgusuyla kendinden önceki Orta Asya cami geleneği ile sonraki Anadolu Türk cami mimarisi arasında bir köprü işlevi görür; Cizre Ulu Camii (1160), Mardin Ulu Camii ve Kızıltepe Ulu Camii (1204) gibi Güneydoğu'nun Artuklu yapılarıyla akrabadır.

Ziyaret ve Ulaşım

İnanç ve kültür turizmi açısından cami, tek başına bir varış noktasından çok, Diyarbakır surları ve Suriçi gezisini tamamlayan bir "Artuklu-Eyyûbî miras hattı" durağıdır; acentalar onu genellikle Malabadi Köprüsü ile aynı gün rotasına koyar. Ortalama ziyaret süresi 30-45 dakikadır. Rehberli turlarda cami, Diyarbakır merkezden Batman yönüne uzanan tam günlük çevre-tur programının ilk yarısında yer alır; ibadete açık olduğu için ziyaretçilerin namaz vakitlerine ve tesettüre dikkat etmesi önerilir. En iyi fotoğraf açıları, dört mihraplı iç mekân, geniş kubbenin altındaki mekân duygusu ve kuzey cephesinin taş işçiliğidir.

Ulaşım Diyarbakır merkezinden yaklaşık 80 km doğuda, Silvan ilçe merkezinden yürünecek mesafededir; ilçe içinde tur otobüsleri için cami çevresinde park imkânı bulunur, avlu girişi düz zeminli olduğundan tekerlekli sandalye erişimi kısmen mümkündür. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-haziran) ve sonbahardır (eylül-ekim); yaz ortasında bölge 40°C'yi aşabildiğinden ziyaretler sabah erken saatlere alınmalıdır. Yoğun sezon bahar ve dinî bayramlardır.