Şehidiye Medresesi ve Camii

Şehidiye Medresesi ve Camii, Mardin eski şehrinin can damarı olan Cumhuriyet Caddesi (1. Cadde) üzerinde, tarihi PTT binasının tam karşısında yükselen bir Artuklu külliyesidir.

Tarihçe

Yapının 13. yüzyılın başında, yaklaşık 1214 yılında Artuklu Sultanı Melik Nasreddin Artuk Arslan tarafından yaptırıldığı kabul edilir; taç kapısındaki vakfiye kitabesinde adı geçen oğlu Melik es-Said'in inşaatı tamamlayıp vakfını kurduğu düşünülür. Adını 'şehitler' anlamına gelen Şehidiye'den alan yapı, bir medrese ile camiyi aynı avlu etrafında iç içe barındıran nadir bir külliye şeması sunar.

Mimari ve Eserler

Yüzyıllar boyunca geçirdiği onarım, ekleme ve değişikliklerle özgün dokusundan çok az şey kalmış olsa da, bal renkli yerel kalker taşına işlenen bezemeler ve anıtsal taç kapı, Mardin taş işçiliğinin inceliğini bugün de yansıtır. Revaklı avlu, eyvanlar ve güney kanattaki iki nefli mescit klasik medrese düzenini takip eder; kuzey eyvanındaki çeşme avluya serinlik katar. Külliyenin en çok konuşulan ögesi ise minaresidir: özgün minare yıkıldıktan sonra 1916-1917 yıllarında ünlü Mardinli Ermeni mimar Sarkis Elyas Lole tarafından eklektik bir üslupla yeniden inşa edilmiştir. Yivli, adeta helezonik gövdesi, bitkisel kuşakları ve güneş ışını kabartmalarıyla bu minare çoğu uzman tarafından Mardin'in en süslü minaresi kabul edilir ve eski şehir siluetinin imza ögelerinden biridir.

Ziyaret ve Ulaşım

Yapı bugün hâlâ ibadete açık aktif bir camidir; giriş ücretsizdir ve gündüz saatlerinde ziyaret edilebilir, ancak namaz vakitlerinde turist gezisi kısıtlanabilir. Acentaların programlarında Şehidiye, eski şehir yürüyüş aksının doğal bir durağı olduğu için sıkça yer alır: Cumhuriyet Meydanı'ndan Ulu Camii, Kırklar Kilisesi ve Bakırcılar Çarşısı'na uzanan güzergâhın başında, minaresiyle rehberlerin taş işçiliğini ve Mardin'in çok kültürlü mirasını anlattığı ideal bir sahne oluşturur. Kısa ama etkileyici bir duraktır; ortalama ziyaret 20-30 dakika sürer ve genellikle Latifiye Camii, tarihi Mardin Postanesi, Bakırcılar Çarşısı, Kırklar Kilisesi ile Mardin Müzesi gibi birkaç yüz metre içindeki noktalarla aynı yürüyüşte birleştirilir. Yapının hemen çevresi, abbara denilen üstü kapalı taş geçitler ve batıya bakan konak teraslarıyla eski şehrin en yoğun dokusunu oluşturur.

En iyi fotoğraflar, Zinciriye (Sultan İsa) Medresesi'nin üst teraslarından minarenin Mezopotamya ovası panoramasıyla çerçevelendiği açıdan ve avlu içinden anıtsal taç kapıya bakan kompozisyonlardan alınır. İlkbahar ve sonbahar, serin havası ve yumuşak ışığıyla ziyaret için en uygun dönemlerdir; yaz öğlenleri taş yüzeylerin bunaltıcı sıcağı nedeniyle sabah erken ya da gün batımı saatleri tercih edilmelidir.