Kop Şehitliği ve Geçidi

Kop Şehitliği ve Geçidi, Bayburt'u Erzurum'a Aşkale üzerinden bağlayan D915/E97 karayolunun en yüksek noktasında, Kop Dağı sırtları üzerinde yer alan bir anıt ve tarihî cephe alanıdır.

Tarihçe ve Önem

Geçit yaklaşık 2.400 metre rakımda; şehitler anıtı ise Bayburt-Erzurum yolunun 40-45. kilometresinde, il merkezine yaklaşık 45 kilometre uzaklıktadır. Anıtın hikâyesi Birinci Dünya Savaşı'na dayanır: 1916 kışında Rus ordusunun İç Anadolu'ya ilerleyişini durdurmak için Kop Dağı geçitlerinde ve Çoruh havzasında dört buçuk ay süren, ağır kış koşulları altında verilen çetin bir savunma yaşanmış, on binlerce asker burada şehit düşmüştür. Bu savunma, Çanakkale'den sonra Osmanlı ordusunun en önemli direniş noktalarından biri sayılır ve 'İkinci Plevne' olarak anılır. Anıt, bu şehitlerin anısına 1963 yılında, dönemin garnizon komutanı ve şehir sakinlerinin öncülüğünde inşa edilmiştir; yaklaşık iki metrelik kare bir kaide üzerinde sekiz metre yükselen gövdesiyle toplam on üç metre boyundadır. Çevresindeki mevziler, siperler ve muharebe izleri 2016'da ilan edilen Kop Dağı Müdafaası Tarihî Millî Parkı kapsamında koruma altındadır.

Mimari ve Doğa

Anıtın mimarisi sade ve heybetlidir; çıplak dağ sırtı, sisli-karlı atmosfer ve uçsuz bucaksız yayla manzarası ona güçlü bir duygusal ağırlık katar.

Ziyaret, Erişim ve Öneriler

Turistik açıdan Kop, hem tarihî bir hafıza mekânı hem de manzara durağıdır; acentalar bu noktayı özellikle Bayburt-Erzurum güzergâhındaki turlarda tercih eder, çünkü yol üstündedir, milli bilinç uyandıran güçlü bir anlatısı vardır ve panoramik fotoğraf imkânı sunar. Ortalama ziyaret süresi 20-40 dakikadır; rehberli programlarda çoğunlukla Bayburt Kalesi ve Ulu Cami sonrası, Erzurum'a geçiş ayağında kısa bir tören-anma ve fotoğraf molası olarak yer alır. En iyi fotoğraf noktaları anıtın kaide platformu ve yol kenarındaki seyir düzlükleridir; buradan geçit, dağ sırtı ve tünel ağzı birlikte kadraja girer. Ulaşım özel araç veya tur otobüsüyle asfalt karayolundan kolaydır; yeni Kop Tüneli geçidin zorlu tırmanışını devre dışı bırakmakla birlikte anıta erişim için eski yol kullanılır. Anıt çevresinde geniş, ücretsiz düz otopark alanı vardır ve tur otobüsleri rahatça yanaşabilir; zeminin büyük kısmı düz olduğundan engelli erişimi kısmen mümkündür, ancak kaide platformuna birkaç basamakla çıkılır.

Rota ve En İyi Zaman

En uygun ziyaret dönemi kar tehlikesinin azaldığı Mayıs sonundan Ekim'e kadar olan aylardır; yoğun sezon yaz aylarıdır. Kışın geçit sisli, karlı ve buzludur, bu da atmosferik olsa da yol koşullarını zorlaştırır. Tavsiye edilen rota: Bayburt merkezinden başlayıp Kop Geçidi'nde anma molası verip Aşkale üzerinden Erzurum'a inmek; çevrede Sırakayalar Şelalesi ve millî parkın muharebe izleme noktaları da eklenebilir.