Hasankeyf Eski Köprüsü

Hasankeyf Eski Köprüsü, Dicle Nehri üzerinde Artuklu Türkmenlerinin 12. yüzyıl ortasında, yaklaşık 1147 ile 1167 yılları arasında inşa ettiği anıtsal taş köprünün kalıntılarıdır.

Tarihçe

Yapının, Hasankeyf Artuklu kolunun dördüncü hükümdarı Fahreddin Karaarslan döneminde tamamlandığı kabul edilir. Köprünün orta kemeri yaklaşık 40 metre (kaynaklarda 40,32 m) açıklığıyla, inşa edildiği dönemde dünyanın en geniş tek taş kemer açıklıklarından biri, muhtemelen en büyüğü olmuştur; bu unvanı 1341'de Fransa'daki Pont du Diable tamamlanana kadar korumuştur. Köprü, Eyyubi ve Akkoyunlu dönemlerinde (14.-15. yüzyıl) onarılmış, 17. yüzyıl ortalarından önce yıkılarak yalnızca dev ayakları ayakta kalmıştır.

Mimari ve Kabartmalar

Dört kemerli ve yaklaşık 200 metre uzunluğundaki köprünün nehir içindeki iki büyük ayağı bazalt kaplama, kemerleri ve duvarları kesme kireç taşı ile tuğladan örülmüş, örtü taşları kurşunla birbirine kenetlenmiştir. Ayakların memba yüzündeki beş kabartmada kaftanlı, çizmeli figürler betimlenir; bunların hükümdarın muhafız birliğini simgelediği düşünülür ve Orta Asya resim geleneğinin Anadolu'daki nadir izlerinden sayılır. Bu kabartmalardan dördü, sular altında kalmadan önce 2018'de Batman Müzesi'ne taşınmıştır.

Baraj Gölü ve Günümüz

Yüzyıllar boyunca Dicle'nin ortasında yükselen bu iki anıtsal ayak, kale ve mağara kentle birlikte Hasankeyf'in kartpostal silüetini ve simgesini oluşturmuştur. Ancak Ağustos 2020'de Ilısu Barajı gölünün dolmasıyla köprü ayakları büyük ölçüde su altında kalmış; baraj öncesi ayaklar restore edilip su yalıtımı yapılarak gelecekte sualtı turizmi için korunması hedeflenmiştir.

Ziyaret ve Ulaşım

Turistik açıdan Eski Köprü, Hasankeyf'in en çok fotoğraflanan noktalarından biridir ve acentalar onu Mardin-Diyarbakır GAP turlarının Hasankeyf durağına dahil eder. Bugün köprü ayakları yaya olarak gezilemez; en iyi Ilısu baraj gölü kıyısındaki seyir noktalarından ve tekne turlarından, su seviyesi çekildiğinde ise kısmen su üstüne çıkan ayaklarıyla izlenir. Ortalama seyir süresi 15-30 dakikadır ve gezi genellikle kale, mağara kent, Zeynel Bey Türbesi ve Kültürel Park ile birleştirilir; toplam Hasankeyf turu yarım gün sürer. Fotoğraf için en etkileyici açılar kale platosu, Dicle kıyısı iskele çevresi ve tekne güvertesidir; özellikle altın saatte ayakların suya yansıması aranır.

Ulaşım, Batman merkezden yaklaşık 37 km güneyde Hasankeyf'e karayoluyla sağlanır; yeni yerleşim ve iskele çevresindeki otoparklar tur otobüslerinin park etmesine uygundur. Engelli ziyaretçiler için kıyı seyir noktaları ve iskele nispeten erişilebilir olsa da kale ve mağara yamaçları eğimli ve zorludur. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahar (eylül-ekim) aylarıdır; yaz ortası aşırı sıcak ve öğle sonrası gölgesizdir. Yoğun sezon bahar tatilleri ve yaz aylarıdır. Önerilen rota: Batman Müzesi ile başlayıp Yeni Hasankeyf Kültürel Park'taki taşınan anıtları görmek, ardından kale ve mağara kenti gezip iskeleden tekne turuyla Eski Köprü ayaklarını ve göl manzarasını izlemektir.