Diyarbakır Surları

Diyarbakır Surları, Dicle Nehri'ne bakan bazalt bir plato üzerinde eski şehri (Suriçi) çepeçevre kuşatan, yaklaşık 5,8 kilometre uzunluğundaki anıtsal savunma hattıdır. Çin Seddi'nden sonra dünyada ayakta kalan en uzun ve en geniş bütünlüklü sur sistemi kabul edilir.

Tarihçe

Siyah bazalt taşının olağanüstü dayanıklılığı sayesinde iki bin yılı aşkın süredir büyük ölçüde ayakta durur. Bugünkü hattın kökeni MS 349'da İmparator Constantius II döneminde Roma tarafından genişletilen surlara dayanır; Bizans'ta İmparator Justinianus onarttırmış, ardından Abbasi, Mervani, Selçuklu, Artuklu ve Osmanlı dönemlerinde defalarca elden geçirilmiştir.

Mimari ve Burçlar

Surlar boyunca farklı çağlara ait 63 kitabe, 82'ye yakın burç ve dört ana kapı yer alır: kuzeyde Dağ Kapı, batıda Urfa Kapı, güneyde Mardin Kapı ve doğuda Yeni Kapı. Mimari açıdan surlar, siyah bazaltın ağır kütlesiyle beyaz kireçtaşı şeritlerinin yer yer alacalandığı görkemli bir işçilik sunar. En etkileyici burçları, güneydoğu köşesindeki devasa Keçi Burcu ile 1208-1209 tarihli Yedi Kardeş ve Ulu Beden burçlarıdır; bu son ikisi kanatlı aslan, çift başlı kartal ve boğa figürlü kabartmalarıyla Ortaçağ İslam taş işçiliğinin şaheseri sayılır. Surların kuzeydoğusundaki İçkale, kentin en eski çekirdeğini barındırır ve bugün müze kompleksine dönüşmüştür.

UNESCO Statüsü ve Turistik Önem

Kültürel önemiyle surlar, 2015 yılında Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır; sur-Dicle-Hevsel üçlüsü, kaleli şehir ile nehir arasındaki binlerce yıllık ekolojik ve kültürel bağı temsil eder. Turistik değeri son derece yüksektir ve GAP kültür turlarının vazgeçilmez ana durağıdır: acentalar surları hem UNESCO prestiji hem de Suriçi yürüyüş rotasının doğal çerçevesi olduğu için tercih eder; misafirler sur bedeninde yürüyerek şehrin dokusunu tek bakışta kavrar.

Ziyaret ve Ulaşım

Yalnızca surlar ve burçlar için ortalama ziyaret süresi 1,5-2 saattir; Suriçi'nin tamamıyla birlikte gezildiğinde tam gün ayrılır. Rehberli programlarda surlar genellikle turun açılış veya kapanış halkasıdır. Çevresinde Ulu Camii, Hasan Paşa Hanı, On Gözlü Köprü, Hevsel Bahçeleri ve İçkale bulunur. En iyi fotoğraf noktaları Keçi Burcu'ndan Hevsel ve Dicle panoraması, Mardin Kapı'nın alacalı taş cephesi ve sur bedeninde yürüyüş hattıdır. Ulaşım kolaydır: havalimanı 6 km, otogar merkeze yakındır; şehir içi otobüs ve taksiyle Dağ Kapı veya Mardin Kapı'ya inilir. Tur otobüsleri Dağ Kapı Meydanı, Mardin Kapı dışı ve İçkale çevresindeki otoparklara yanaşabilir. Engelli erişimi kısmidir; meydan ve kapı çevreleri düz olsa da burç merdivenleri ve sur bedeni yürüyüşü tekerlekli sandalye için uygun değildir. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahardır (eylül-ekim); yaz ayları 40°C'yi aşar, öğle saatlerinde han avlularında gölge molası önerilir. Yoğun sezon bahar ve bayram tatilleridir. Tavsiye edilen rota Dağ Kapı'dan başlayıp Gazi Caddesi boyunca ilerleyerek Keçi Burcu ve Mardin Kapı'da tamamlanır.