Kurtuluş Caddesi (Antik Sütunlu Cadde / Herod Yolu)

Kurtuluş Caddesi, antik Antiokheia'nın (Antakya) can damarı olan ve dünyanın ilk aydınlatılan sütunlu ana caddesi olarak kabul edilen tarihi arterdir.

Tarihçe

Kökeni Seleukos döneminin ızgara planlı kent dokusuna uzanır; ancak caddeye anıtsal kimliğini kazandıran esas dönem Roma çağıdır. Kudüs kralı Büyük Herod, İ.Ö. 1. yüzyılda caddenin döşenmesini ve sütun dizilerini finanse etmiş, İmparator Tiberius (İ.S. 14-37) süslemesine katkı sağlamış, İmparator Antoninus Pius (İ.S. 138-161) ise yolu Thebai granitiyle kaplatmıştır.

Tamamlandığında yaklaşık 27 metre genişliğinde, dokuz metrelik araç yolu ve iki yanında dükkânların sıralandığı sütunlu revaklarla çevrili, üç kilometreyi aşan bir aks oluşuyordu. Gece meşale ve kandillerle aydınlatılması antik dünyada bir ilk sayılır ve Antiokheia'nın 'Doğu'nun Kraliçesi' unvanını pekiştiren zenginliğin simgesidir.

Mimari ve Kültürel Önem

Mimari açıdan cadde, Roma kentçiliğinin cardo maximus anlayışını, revaklı geçitleri ve düzenli dükkân cepheleriyle örnekler. Kültürel önemi yalnızca antikçağla sınırlı değildir; asırlar boyunca Müslüman, Hristiyan ve Musevi mahallelerini, ibadethanelerini ve çarşılarını birbirine bağlayan bu güzergâh, Antakya'nın çok-kültürlü kimliğinin fiziksel omurgası olmuştur.

Bugünkü cadde, antik döşemenin birkaç metre altında kaldığı modern bir arterdir ve ismini Kurtuluş Savaşı'ndan alır.

Ziyaret ve Ulaşım

Turistik değeri hem bu katmanlı tarih anlatısı hem de çevresindeki tarihi doku sayesinde yüksektir; acentelerin Antakya şehir turlarında caddeyi tercih etmesinin nedeni, kısa bir yürüyüşle Uzun Çarşı, tarihi camiler, kilise ve sinagog ile Kurşunlu Han gibi noktalara ulaşılabilmesidir. Ortalama ziyaret süresi 30-45 dakikadır ve rehberli programlarda genellikle yürüyerek keşfedilen bir 'omurga' güzergâhı olarak konumlanır.

Önemli uyarı: 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından cadde ve çevresindeki tarihi yapılar ağır hasar görmüştür; bölge büyük ölçüde şantiye ve iskele altındadır ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Avrupa Birliği destekli restorasyon programı kapsamındadır. Ziyaret öncesinde güncel erişim durumunun teyit edilmesi şarttır.

Fotoğraf için en verimli noktalar caddenin tarihi cepheleri, revak kalıntıları ve yan sokakların perspektifidir. Ulaşım kolaydır; cadde şehir merkezinde olduğundan yürüme mesafesindedir, çevrede belediye otoparkları bulunur, ancak dar dokuda tur otobüsleri caddeye giremez ve yakın meydanlarda indirme-bindirme yapar. Engelli erişimi, deprem sonrası bozuk zemin ve şantiye nedeniyle kısıtlıdır. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (Nisan-Mayıs) ve sonbahardır (Eylül-Ekim); yaz ayları yoğun sezon olmakla birlikte sıcak ve nemlidir. Önerilen rota, caddeyi Uzun Çarşı ve Habib-i Neccar Camii ile birleştiren yaya keşif turudur.