Zinciriye (Sultan İsa) Medresesi

Zinciriye Medresesi, Mardin eski şehrinin kalenin hemen altındaki en yüksek noktalarından birinde yükselen, Artuklu döneminin son büyük eserlerinden biridir.

Tarihçe ve Efsane

Kitabesine göre son Artuklu hükümdarlarından Sultan İsa (Melik Necmeddin İsa) tarafından yaptırılmış ve 2 Muharrem 787, yani 3 Şubat 1385'te tamamlanmıştır. Halk arasında yaygın olan rivayete göre yapı, adını Timur'un Mardin'i kuşatması sırasında kubbeleri arasına asılan zincirden alır; ayrıca Sultan İsa'nın bir süre burada tutulduğu anlatılır.

Mimari

Yapı tek bir medrese değil, medrese, cami, kurucusuna ait türbe ve avlulardan oluşan küçük bir külliyedir. Mimari açıdan en dikkat çekici özelliği, geleneksel tek avlulu medrese şemasının aksine iki ayrı avlu etrafında, eğimli araziye uyacak biçimde iki kademeli teras üzerine kurulmuş olmasıdır. Doğu cephesindeki anıtsal, mukarnaslı ve ince taş oymacılığıyla bezeli taç kapı, iki yanındaki oluklu (dilimli) kubbeler ve sarı Mardin kalkerinin işçiliği yapıyı bölgenin en fotojenik anıtlarından biri yapar. Medrese yalnızca eğitim ve ibadet değil, dönemin astronomi çalışmalarına da ev sahipliği yapmış bir ilim merkeziydi.

Ziyaret ve Ulaşım

Turistik değerinin büyük bölümü, kubbelerin ve avlunun ardından açılan uçsuz bucaksız Mezopotamya ovası panoramasından gelir; bu manzara acentaların programlarında Mardin'in imza kareleri arasındadır. Rehberli turlarda medrese, Cumhuriyet Meydanı, Ulu Camii ve Kırklar Kilisesi'ni izleyen eski şehir yürüyüşünün doruk noktası olarak, çoğunlukla Kasımiye Medresesi ile birlikte ziyaret edilir. Ortalama ziyaret süresi 30-45 dakikadır. En iyi fotoğraf noktaları, avludan kubbelere bakan açı, taç kapının mukarnasları ve terastan batıya bakan ova manzarasıdır; öğleden sonra ve gün batımında ışık idealdir.

Yapıya araçla eski şehrin dar sokaklarından ulaşılır; tur otobüsleri 1. Cadde çevresindeki indirme-bindirme noktalarında bırakır, kalan kısım yokuşlu taş sokaklardan yürünür, bu nedenle engelli ve tekerlekli sandalye erişimi kısıtlıdır. Otopark eski şehrin alt kotundaki genel otoparklardadır. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahar (eylül-ekim) olup, yaz ayları çok sıcak, hafta sonları ve resmi tatiller ise oldukça yoğundur. Önerilen rota: sabah serininde çarşı ve camiler, öğleden sonra Zinciriye ve Kasımiye, ardından teraslarda gün batımı.

Güncel Durum

Yapı bir dönem Mardin Müzesi'ne ev sahipliği yapmış, restorasyonlarının ardından bugün ziyarete açık bir anıt eser olarak korunmaktadır; yaz döneminde günün geç saatlerine, kış döneminde ise akşamüstüne kadar gezilebilir.