Arsameia (Eski Kale) Antik Kenti

Arsameia, Kâhta Çayı (antik Nymphaios) kıyısındaki bir yamaçta kurulmuş, Kommagene Krallığı'nın yazlık başkenti ve kült merkezi olan önemli bir ören yeridir.

Tarihçe

Kent, Kommagene'nin atası sayılan Kral Arsames tarafından kurulmuş; asıl ününü Kral I. Antiokhos'un babası I. Mithridates Kallinikos için burada inşa ettirdiği hierothesion (mezar-tapınak anıtı) ile kazanmıştır. Arsameia'nın adı, Kommagene hanedanının Pers kökenli atası Kral Arsames'e dayanır; kent, krallığın yalnızca bir yönetim merkezi değil, hanedan kültünün yaşatıldığı kutsal bir mekân olarak tasarlanmıştır. Alman arkeolog Friedrich Karl Dörner'in 1950'lerdeki kazıları, dexiosis kabartmasını ve uzun Yunanca kitabeyi gün ışığına çıkarmış, Kommagene tarihinin yeniden yazılmasında belirleyici olmuştur.

Kabartmalar, Kitabeler ve Kült Yapıları

Sitenin en görkemli eseri, dünyanın en iyi korunmuş Kommagene dexiosis kabartmasıdır: Yaklaşık iki metre yüksekliğindeki kabartmada Kral Mithridates (kimi yorumlara göre Antiokhos), elinde sopası ve aslan postuyla betimlenen çıplak tanrı Herakles ile tokalaşırken (dexiosis) gösterilir. Bu kabartma, kraliyet ailesinin kendini tanrılarla özdeşleştirdiği Kommagene ideolojisinin en canlı görsel belgesidir. Kabartmanın altında, kayaya oyulmuş girişten kartal figürlü bir kült mağarasına ve yaklaşık 158 metre uzunluğunda, dik bir açıyla kayanın içine inen gizemli bir tünele ulaşılır; tünelin işlevi (kutsal su, mezar odası veya tören yolu) hâlâ tartışmalıdır. Site III'te beş sütun hâlinde kayaya kazınmış, Kommagene'nin en uzun Yunanca kitabelerinden biri yer alır; bu yazıt kentin kuruluşunu, hierothesionun inşasını ve kült törenlerinin nasıl yapılacağını ayrıntılı biçimde anlatır. Site boyunca farklı teraslarda (Site I, II ve III) yer alan kabartma, yazıt ve kaya oyukları, ziyaretçiyi aşağıdan yukarıya doğru bir tören yolu izlermiş gibi yönlendirir.

Ziyaret ve Ulaşım

Arsameia, Nemrut turunun ayrılmaz bir durağıdır ve genellikle Cendere Köprüsü ile Kâhta Kalesi arasında, Nemrut zirvesine çıkmadan önce ziyaret edilir. Ören yeri, yamaç boyunca patika ve merdivenlerle gezildiğinden rahat ayakkabı gerektirir. Yamacın tepesinden Kâhta Çayı vadisine ve karşıdaki Yeni Kale'ye açılan manzara, sitenin fotoğrafçılar için ayrı bir çekiciliğini oluşturur. Çevredeki Kommagene anıtlarıyla birlikte, antik dünyanın Yunan ve Pers geleneklerini kaynaştıran benzersiz sanat ve din anlayışının somut kanıtlarını sunar. Nemrut kadar görkemli olmasa da Arsameia, dev heykellerin arkasındaki hanedan hikâyesini somutlaştırdığı için turun anlam katmanını tamamlayan vazgeçilmez bir duraktır.